شامل مىشود و آن تأويل آيات متشابه است ؛ برخى از موارد ديگر تأويل عبارتند از : تعبير خواب « 1 » ، وفاء به كيل و وزن « 2 » ، ظهور و تجلّى اعمال در قيامت ، « 3 » رجوع به حكم خدا و رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در منازعات « 4 » و . . . . بنابراين ، تأويل به معناى بطن قرآن ، شامل تمام موارد استعمال اين واژه نخواهد شد . ب . در مقابل روايات بطن ( كه باطن قرآن را تأويل ناميده‌اند ) رواياتى وجود دارد كه باطن قرآن را مصداق آيات و اشخاص خارجى معرفى كرده‌اند . امام باقر عليه السّلام مىفرمايد : « ظهر القرآن الّذين نزل فيهم و بطنه الّذين عملوا به مثل اعمالهم ؛ « 5 » ظاهر قرآن همان مصداق‌ها ( اسباب و شأن نزول‌ها ) و مواردى است كه آيات دربارهء آنها نازل شده است و باطن قرآن مصداق‌ها و اشخاصى هستند كه ( در آينده مىآيند و ) مانند گذشتگان ( كه آيات دربارهء آنها نازل شده است ) عمل مىكنند » . « 6 » ج . علام طباطبايى رحمه اللّه در نقد اين ديدگاه مىنويسد : لازمهء اين ديدگاه وجود اختلاف بين آيات قرآن است ، چرا كه رو به باطن آوردن نشان مىدهد آياتى در قرآن وجود دارد كه بايد خلاف معناى ظاهرى آن اراده شده باشد . در نتيجه باعث معارضهء آنها با محكمات قرآن خواهد بود و اين خود موجب فتنه در دين خواهد شد و برگشت اين سخن به اين است كه در بين آيات قرآن اختلاف وجود دارد كه بر طرف نمىشود ، مگر آن كه از ظاهر بعضى از آنها چشم پوشيد و آنها را بر خلاف ظاهرشان بر معنايى حمل كرد كه فهم عامّهء مردم از درك آن عاجز است . و اين سخن مفهوم آيهء شريفهء

--> ( 1 ) يوسف - آيات 6 ، 21 ، 36 ، 37 ، 44 ، 100 و 101 . ( 2 ) اسراء / 35 . ( 3 ) اعراف / 53 . ( 4 ) نساء / 59 . ( 5 ) تفسير عياشى ، ج 1 / 11 . ( 6 ) افزون بر آن ، در روايتى پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله و سلم براى ابن عباس دعا كرد و فرمود : « اللهم فقهه فى الدين و علمه التأويل ؛ خدايا ! او را در دين دانشمند و دانش تأويل ( تفسير ) به او بياموز » . مسند احمد بن حنبل ، ج 1 / 266 . در اين روايت تأويل به معناى تفسير است و نمىتواند به معناى باطن قرآن و خلاف ظاهر آن باشد .